Kurpiowskie byśki i nowe latka na Krajowej Liście Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego

Dokonano nowych wpisów na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. Jedną z pozycji jest „wypiek byśków i nowych latek Kurpiów Puszczy Zielonej”.

Krajowa lista niematerialnego dziedzictwa kulturowego ma charakter informacyjny. Znajdują się na niej „zjawiska” („zjawiska”, bo i procesja Bożego Ciała w Łowiczu, i gwara warmińska, i plecionkarstwo) związane z pielęgnowaniem tradycji, obyczajów, zwyczajów.

W drugiej połowie 2020 roku wpisano na nią „wypiek byśków i nowych latek Kurpiów Puszczy Zielonej”:

„Kurpiowskie byśki i nowe latka to pieczywo obrzędowe, związane z okresem od Bożego Narodzenia do Trzech Królifunkcjonujące dawniej jako magiczne przedmioty pomocne w zaklinaniu obfitości i urodzaju w świecie roślin i zwierząt. Mimo że obecnie zanikł magiczny charakter tej tradycji, jest ona nada nadal przekazywana z pokolenia na pokolenie.

Lepieniem i wypiekiem byśków zajmują się często całe rodziny, choć najważniejszą rolę odgrywa jedna osoba,  gospodarz lub gospodyni. Pieczywo zwane nowym latkiem to postać pastuszka otoczonego figurkami zwierząt domowych, umieszczonymi na kręgu z ciasta. Do nowych form nowych latek można zaliczyć postaci jeźdźca na koniu czy rolnika z narzędziami, są one jednak rzadziej wypiekane.

Byśki to z kolei pojedyncze postaci zwierząt, przede wszystkich leśnych: jelenie, sarny, zające, wiewiórki, jak również hodowlanych: konie, krowy, woły, barany, owce, kozy, oraz ptaki. Kiedyś jeden bysiek odpowiadał jednemu domownikowi czy jednemu zwierzęciu w gospodarstwie.

Obecnie jednak liczba zwierząt i domowników nie jest już powiązana z liczbą wypiekanych figurek, choć nadal rozdaje się je członkom rodziny i gościom. Często przestrzega się zasady by byśki sprzed roku spalić nim dostanie się nowe. Wypieka się je również jako podarunki z regionu. Zachowany został tradycyjny proces lepienia i wypieku. Wyróżnia się kilku twórców i rodzin, które bardzo aktywnie podtrzymują tę tradycję i których wypieki można odróżnić, rozpoznać po wykonujących je mistrzach.” (źródło: Niematerialne Dziedzictwo Kulturowe)

Jak informuje Starostwo Powiatowe w Ostrołęce, wniosek o wpis złożyli depozytariusze dziedzictwa zrzeszeni w Stowarzyszeniu Artystów Kurpiowskich.

„Dzięki pomocy ze strony Muzeum Kultury Kurpiowskiej w Ostrołęce i samorządu Powiatu Ostrołęckiego  w Ostrołęce, udało się przygotować materiały do wniosku oraz zarejestrować w formie filmowej proces lepienia i wypieku byśków i nowych latek, w wykonaniu twórczyni Wiesławy Bogdańskiej. Dzięki wsparciu finansowemu ze strony Samorządu Województwa Mazowieckiego udało się także zrealizować film edukacyjny pt. „Byśki i nowe latka. Kurpiowskie pieczywo obrzędowe”. W filmie wzięli udział  kurpiowscy twórcy: Czesława Kaczyńska z Dylewa, Wiesława Bogdańska z Kadzidła i Stanisław Ropiak z Myszyńca Starego. Film będzie niebawem dostępny  na stronie Muzeum Kultury Kurpiowskiej w Ostrołęce oraz Powiatu Ostrołęckiego.”

Fot. Starostwo Powiatowe w Ostrołęce